Rysunki Marii Eljasz

Rysunki Marii Eljasz II/1113/ rys., II/1115/ rys.

Dwa przedstawienia malarskie, wykonane z zastosowaniem mieszanych technik – akwareli i gwaszu, na cienkim kartonie o wymiarach zbliżonych do A-4.  Prezentują parę „Kijaków z Podgórza” pod Krakowem. Kobieta i mężczyzna odziani są w strój ludowy, z początków XIX w., wykazujący wpływy stroju szlacheckiego i mieszczańskiego. Ona - w granatowej sukmance podbitej czerwoną materią, żółtej spódnicy, białej zapasce w czerwone róże, czerwonym gorsecie, białej koszuli, w czepcu na głowie, z koralami pod szyją i w butach z cholewami na obcasie. Na ręku wiklinowy koszyk. On - również w czerwono podbitej granatowej sukmanie, przewiązanej szerokim pasem z zielonej materii, białej koszuli, czapce z zielonym denkiem obszytym barankiem, w butach z cholewami. W ręku, na długim kiju trzyma duży koszyk wiklinowy.

„Kijakami” nazywano od średniowiecza mieszkańców miejscowości podkrakowskich – Kosocic, Rajska, Dziekanowic, Woli Duchackiej, Piasków Wielkich - trudniących się - poza cechem miejskim - rzeźnictwem oraz sprzedażą na placach Krakowa mięsa, słoniny i wędlin. Przezwisko swe wzięli od długich kijów, na których transportowali do miasta towar. Używali ich również do obrony przed napastnikami. O Kijakach pisano w oficjalnych dokumentach królewskich a potem miejskich do początków XX w.

Autorką gwaszy jest Maria Eljasz-Radzikowska (1860-1938), malarka, hafciarka pochodząca ze znanej krakowskiej rodziny artystów malarzy i rzeźbiarzy – Eljaszów. Była córką malarza Wojciecha a siostrą Walerego Eljasza-Radzikowskiego (1841-1905), malarza, wydawcy przewodników po Tatrach, jednego z prekursorów fotografii tatrzańskiej. Malarka wraz z bratem przyjaźniła się z rodziną Seweryna Udzieli, założyciela  Muzeum  Etnograficznego. 

Oprócz tego, że stworzyła wiele obrazów o tematyce pejzażowej i florystycznej prezentowanych na wystawach malarstwa, jest autorką blisko dwustu gwaszy znajdujących się w naszych zbiorach muzealnych. Przedstawiają one w znakomitej większości strój ludowy i jego detale z rożnych okolic Polski, głównie z Ziemi Krakowskiej, Sądeckiej, szeroko pojętej góralszczyzny, Śląska. Interesujące, że rysunki dokumentujące ubiór oraz inne dziedziny kultury materialnej były wykonywane z natury, natomiast przedstawienia postaci odzianych w określony strój są sylwetkami skopiowanymi według obrazów różnych malarzy, m.in., Michała Stachowicza (1768-1825), autora obrazów historycznych, rodzajowych związanych z Krakowem, a także ówczesnych pocztówek oraz fotografii, np., Ignacego Kriegera, właściciela jednego z najstarszych krakowskich zakładów fotograficznych.

Malarka była ilustratorką wydawnictw etnograficznych: Seweryna Udzieli, Ludowe stroje krakowskie i ich krój, Kraków, 1930; Tadeusza Seweryna, Parzenice góralskie, Kraków, 1930, a także innych opracowań z zakresu kultury ludowej. 

oprac. Alicja Małeta

Galeria: