fot. M. Wąsik  

Sukmana

75089/MEK – sukmana męska – Jurków pow. Limanowa woj. małopolskie; XIX/XX w.Sukmana uszyta jest ręcznie z białego, samodziałowego sukna. Na bokach, od talii w dół, ma wszyte poszerzające ją kliny, tworzące w pasie zakładkę. Stojący kołnierz i klapki u rękawów podszyte są czerwonym suknem. Zdobiona jest naszyciami czerwonego sznurka jedwabnego i aplikacjami z czerwonego sukna oraz czerwono-czarnymi pomponikami.

Prezentowana sukmana jest charakterystyczna dla ubioru noszonego w XIX i na początku XX wieku przez Lachów  od Dobrej (pow. Limanowa), przez niektórych etnografów włączanych do grupy Lachów Limanowskich . Podobne sukmany noszono też w kilku sąsiednich wsiach jak: Jurków, Podłopień, Gruszowiec i Porąbka. Są to tereny pogranicza lachowsko-góralskiego. Dobra była wsią lachowską, Jurków, z którego pochodzi sukmana, góralską. Jednak i w Dobrej na początku XIX wieku noszono jeszcze ubiór typowy dla górali. Postępująca na południe ekspansja kultury okolic Krakowa  spowodowała zmiany w stroju. Właśnie pod wpływem stroju krakowskiego upowszechniła się około połowy XIX wieku biała sukmana zdobiona czerwonymi wyłogami i sznurkami. Noszono do niej typowe dla górali portki z samodziałowego sukna, ze skromnym wyszyciem, kierpce i mały kapelusz góralski. Na początku XX wieku, w Dobrej, do odświętnego ubioru mężczyźni ubierali pod sukmanę charakterystyczne dla Lachów niebieskie lub granatowe spodnie i taki kaftan oraz czarne buty z wysoką cholewką.
 

Po I wojnie światowej coraz szybciej postępowały przeobrażenia w ubiorach. Około 1930 r. proboszcz parafii w Jurkowie pisał „w Dobrej dawny strój zanika bardzo silnie na rzecz miejskiej szarzyzny. W sąsiadującym Jurkowie mniej wprawdzie szybko postępuje zanik, ale za to najsilniej z czterech wsi, należących do parafii jurkowskiej (..). Coraz rzadziej spotkać można kierpce i sukmanę.” 
    
 

Prezentowany obiekt został zakupiony do zbiorów w 2001 r. Starszy mężczyzna, od którego nabył sukmanę jej sprzedawca, wspominał, że była ona ubiorem ślubnym jego ojca. W zbiorach Muzeum znajduje się jeszcze jedna podobna sukmana. Pochodzi ona ze wsi Jasna Podłopień k. Tymbarku, a zakupiona została do zbiorów w 1939 r. Na karcie odnotowano, że sukmana jest częścią stroju, który już od szeregu lat nie jest noszony.

oprac. Elżbieta Pobiegły

1. Lachami określa się ludność jaka zamieszkiwała tereny pomiędzy dwiema, dużymi grupami: Krakowiaków na północy i Górali na południu. Jest to grupa pośrednia, której kultura i stroje powstały w wyniku wzajemnego oddziaływania i mieszania się elementów kultury góralskiej z nowszymi, krakowskimi, idącymi z północy. Wśród Lachów wydziela się kilka grup, z których najbardziej znaną są Lachy Sądeckie.
2. M.in. Jan Wielek: Strój Lachów Limanowskich. Warszawa-Wrocław 1988.
3. J.w. s. 18.