Naczynia Gniewu Bożego

70964/MEK, XIX-wieczna odbitka z klocka drzeworytniczego, wykonanego przed 1534 r.przez Mistrza M.S. w Wittenberdze
o wymiarach: 10,5 x 14,6 cm

Ilustracja do Apokalipsy św. Jana 16,1-17, przedstawiająca siedmiu aniołów z czaszami gniewu bożego (Idźcie i wylejcie siedem czasz gniewu Boga na ziemię… Apok. 16, 1). Anioły w długich, suto marszczonych sukniach, unoszą się w powietrzu (z wyjątkiem jednego, przy studni), dzierżąc w dłoniach naczynia, z których wylewają ich zawartość na ziemię, morze, rzeki, słońce, w powietrze oraz na tron Bestii, spoczywającej w prawym, dolnym rogu. Bestia przedstawiona jest jako hybryda o ogonie smoka, skrzydłach ptaka i łapach zakończonych ostrymi pazurami. Na jej spłaszczonej, wydłużonej głowie podwójna korona, nad nią biała plama (wyjaśnienie poniżej). Z otwartego pyska bestii wydobywa się ogień, skierowany w stronę czterech mężczyzn, odzianych w bogate stroje z koronami na głowach (a są to duchy czyniące znaki – demony, które wychodzą ku królom całej zamieszkałej ziemi… Apok. 16, 17). W głębi kompozycji, z lewej, zbity w gromadę tłum, spogląda na aniołów, wzburzone przy brzegu morze, niebo zasłonięte chmurami.  Na horyzoncie widoczne rozpadające się budowle.

Drzeworyt został odbity w połowie XIX wieku z klocka drzeworytniczego, wykonanego przed 1534 r. przez „Mistrza M.S.”. Po raz pierwszy ukazał się w tzw. Biblii Lutra, wydanej w 1534 r. w języku niemieckim przez drukarza Hansa Luffa w Wittenberdze. Później klocek trafił do Pragi, gdzie posłużył do ilustracji Biblii, przetłumaczonej na  język czeski. Około 1560 r. został zakupiony przez krakowskich drukarzy: Mikołaja i Stanisława Scharffenbergerów i wykorzystany w polskojęzycznym wydaniu Biblii w 1561 r., którą przełożył profesor teologii Akademii Krakowskiej - Jan Nycz ze Lwowa, zwany Leopolitą.

W luterańskim oryginale Bestia  została wymownie przedstawiona z tiarą na głowie – symbolem godności papieskiej. Już w wydaniu praskim zatarty został antypapieski wydźwięk przedstawienia, przez wycięcie górnej części tiary. To dlatego na odbitce oglądać możemy tajemniczą, białą plamę nad  głową Bestii…

Współcześnie klocki drzeworytnicze z wittenberskiej drukarni Luffa przechowywane są w zbiorach Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ich fascynującą historię  opisuje prof. Stanisław Waltoś (S. Waltoś, Dzieje klocków drzeworytniczych, wykonanych dla Biblii Lutra z 1534 r., (W:) Curia Maior. Studia z dziejów kultury ofiarowane Andrzejowi Ciechanowieckiemu. Warszawa 1990.

Oprac. Beata Skoczeń-Marchewka