Arbol de la Vida – meksykańskie drzewo życia

Meksyk, Metepec, l. 70. XX w.; rzeźba ceramiczna, polichromia; wys. 42 cm

56430/MEK

Meksykańskie drzewa życia to jeden z najbardziej rozpoznawalnych w świecie i trwałych symboli kultury meksykańskiej, sięgający swymi korzeniami czasów przedkolumbijskich. Ich symbolika i funkcje są wynikiem zmieszania się elementów chrześcijańskich z rodzimymi. Przedstawiane są w dwu formach: świecznika w kształcie drzewa oraz ceramicznego drzewa nawiązującego przede wszystkim do mitów kreacyjnych.

Świecznik w formie drzewa nawiązuje do tradycyjnego szczęsnego prezentu ślubnego dla panny młodej od jej rodziców chrzestnych. Według wierzeń był on symbolem szczęścia, obfitości dóbr materialnych i dzieci. Jego brak był złym znakiem, zwiastującym niepowodzenie w każdym przyszłym przedsięwzięciu młodej pary. Świecznik zapewniający szczęśliwe życie w zdrowiu, bogactwie i pomyślności stał się więc symbolem życia, stąd zaczęto nazywać go arbol de la vida - drzewem życia. Początkowo stosunkowo prosty, z biegiem czasu stawał się coraz bardziej rozbudowanym dziełem artystycznym, nawiązującym nie tylko do biblijnego stworzenia, narodzenia czy zmartwychwstania, ale także przedstawiającym sceny z azteckiej kosmologii, historyczno-genealogiczne, czy zupełnie świeckie.

Podobnemu rozwojowi podlegało drzewo życia niebędące jednocześnie świecznikiem. Artyści ludowi przedstawiają je jako trójwymiarowe rzeźby, na ogół ceramiczne, z ręcznie modelowanej gliny, wypalanej, a następnie polichromowanej. Dekoracyjne elementy wykonywane są z form i osadzane na drutach. Mniej lub bardziej rozbudowane i dopracowane artystycznie drzewa życia mogą osiągać ponad metr wysokości, chociaż na ogół mają od 20-60 cm wysokości. Te tradycyjne obrazujące przede wszystkim mity kreacyjne, z głównym biblijnym tematem rajskiego ogrodu, zaczęły powstawać w Izucar de Matamoros w stanie Puebla, skąd rozprzestrzeniły się do innych ośrodków, szczególnie do Metepec  w stanie Meksyk, które jest obecnie najsilniejszym i najbardziej wyróżniającym się ośrodkiem ich powstawania. Drzewa życia z Metepec to dopracowane, artystyczne rzeźby ceramiczne wyróżniające się jaskrawymi barwami. Stały się swoistą marką tego miasta, a do ich rozsławienia w świecie przyczyniły się takie rodziny twórców jak Ramirez i Soteno.
Już w połowie XX wieku stały się pożądanymi obiektami kolekcjonerskimi, a różne regiony i wsie rozwijały swoje indywidualne style ekspresji. Na początku lat 70. zaś stały się prawdziwym, najbardziej rozpoznawalnym symbolem kultury meksykańskiej w świecie, do czego przyczyniła się ich prezentacja aż w kilkudziesięciu najważniejszych ambasadach Meksyku.

Właśnie z Metepec, z lat 70. XX wieku pochodzi prezentowane tutaj drzewo życia z kolekcji Muzeum. Było ono pokazywane w Warszawie, na wystawie zorganizowanej przez Ambasadę Meksyku. Przedstawia tradycyjny temat biblijnego raju. Jest to trójwymiarowa konstrukcja ceramiczna z ręcznie modelowanej gliny, wypalanej i jaskrawo polichromowanej. Do kolistego ażurowego rusztowania na kielichowatej podstawie, doczepione są elementy dekoracyjne, liście, kwiaty, owoce, religijne figury i zwierzęta, wykonane z form i ręcznie malowane. Na szczycie drzewa przedstawiony jest sędziwy bóg ojciec z niebieską kulą w dłoni, ze słońcem i księżycem po bokach. Poniżej zaś Archanioł Gabriel ubrany w białą tunikę, z głową przyozdobioną jakby koroną z pawich piór. Występuje tu jako mąż boży sprawujący władzę nad rajem; ukazany z mieczem w prawej ręce zwiastuje przepędzenie z raju  Adama i Ewy, skuszonych przez węża do zjedzenia zakazanego owocu. Całość ręcznie malowana w jaskrawe barwy i pokryta werniksem.

Meksykańskie drzewa życia do dziś cieszą się popularnością wśród kolekcjonerów na całym świecie. Chociaż w większości zatraciły już swoje dawne funkcje religijno-obrzędowe, to wciąż są czymś więcej niż tylko przedmiotem dekoracyjnym.  

oprac. E. Tenerowicz

napisz do nas: