Album Izydora Kopernickiego

57357/MEK

Album wykonany ręcznie, przeznaczony na fotografie, w formacie podłużnym, zawiera 32 karty o złoconych brzegach, ujęte w drewniane okładki o wymiarach 47x32 cm, obciągnięte brązowo barwioną skórą tłoczoną w geometryczny wzór, pierwotnie zamykane na dwie metalowe klamry. Na tytułowej okładce napis wytłoczony złoconymi literami w języku francuskim: „Dr I. Kopernicki Types et Costumes de la Pologne”. Wewnątrz podpisy wykonane również w języku francuskim. Album, powstały, jak się przypuszcza, pomiędzy 1876 a 1886 rokiem, zawiera 504 fotografie w formacie wizytowym . Przedstawiają portrety osób pojedynczo lub grupowo fotografowanych w atelier zakładów fotograficznych z terenów ówczesnych ziem polskich będących pod zaborami austriackim i rosyjskim, a także z niektórych miast Europy. Winiety umieszczone na rewersach zdjęć informują, że fotografie powstały w krakowskich zakładach fotograficznych Awita Szuberta, Walerego Rzewuskiego, Ignacego Kriegera, Walerego Maliszewskiego, Simona Balicera, a także Józefa Edera i Teodora Szajnoka we Lwowie, Juliusza Dutkiewicza w Kołomyi, Walerego Twardzickiego w Warszawie, Józefa Kordysza w Kijowie, jeszcze inne wykonano w Śniatyniu, Wilnie, Wiedniu, Gdańsku.

Zdjęcia pogrupowane są według regionów geograficznych i etnograficznych – na przykład południe i północ regionu krakowskiego, rejon Wieliczki, górale z różnych części Karpat, Podhalanie, Rusini, mieszkańcy Warszawy, Kalisza. Są przedstawiciele różnych stanów – mieszkańcy wsi, ale też duchowieństwo, Żydzi, mieszczaństwo i szlachta. Osoby trudniące się różnymi zajęciami – rzemiosłem, handlem  sfotografowane zostały z charakterystycznymi przedmiotami służącymi im do pracy. Mieszkańcy wsi różnych regionów prezentują stroje ludowe typowe dla tamtego czasu. Niektóre fotografie są ręcznie podkolorowane, przeważnie niezbyt trafnie, zafałszowując autentyczne kolory i wzory tkanin i ubiorów. Z rzadka na fotografii zanotowane jest nazwisko sportretowanej osoby, na przykład kilku wójtów z okolic Krakowa. 
 

Album należał do prof. Izydora Kopernickiego (1825-1891) postaci wielowymiarowej, bo i lekarza, antropologa, kulturoznawcy, uczonego o szerokich horyzontach, autora wielu publikacji z zakresu medycyny, członka polskich i europejskich towarzystw antropologicznych, także działacza emigracji po powstaniu styczniowym, polityka, człowieka bardziej docenianego za swe osiągnięcia na niwie naukowej za granicą niż w kraju. Do grona jego bliskich znajomych zaliczali się zarówno Oskar Kolberg, pionier polskiego ludoznawstwa, jak i założyciel Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Seweryn Udziela.

Zdjęcia z albumu stanowią nieocenione źródło ikonograficzne dla studiów kulturoznawczych, jak również stanowią przyczynek do historii najstarszych zakładów fotograficznych polskich i europejskich. 

(O albumie i szerzej o postaci Izydora Kopernickiego w: G. Plutecka, J. Garztecki, Fotografowie nietypowi, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987)

Oprac. Alicja Małeta 

Galeria: