Tytka dla pierwszoklasisty

79353/MEK Racibórz, woj. śląskie; 2006; tektura, papier z kolorowym nadrukiem, bibuła gufrowana, celofan, długość 100 cm.

Torebka „tytka” wykonana jest z szarej tektury zwiniętej w kształt stożka. Z zewnątrz oklejona jest papierem z kolorowymi nadrukami zabawek dziecięcych, fotografii bohaterów filmów Disneya: Myszki Miki i psa Pluto oraz przedstawiających bohaterów kreskówek i filmów dla dzieci, m.in. postać Superman`a, rybek z filmu „Gdzie jest Nemo”, czy samochodzików z filmu „Cars”. Pomiędzy fotografiami, z jednej strony torebki, naklejona jest czerwona papierowa wstęga z napisem: Idziemy do szkoły. Do brzegu torebki doklejona jest szafirowa bibuła gufrowana, którą po zapełnieniu słodyczami, przykrywa się torebkę. Całość zawinięta jest w celofan, który u góry, wraz z bibułą gufrowaną, zawiązywany jest kolorową wstążką.

W tradycyjnej kulturze ludowej każdemu nowemu przedsięwzięciu, w tym także rozpoczęciu nowego etapu w życiu człowieka, towarzyszyły zabiegi mające, w sposób symboliczny, zapewnić „dobry początek” oraz ochronić od niepowodzeń. Rozpoczęcie nauki w szkole to nowy etap w życiu dziecka. Stąd też starano się zapewnić mu powodzenie przez cały okres trwania nauki oraz „osłodzić” jej trudy. Jednym z takich zabiegów, znanych zarówno w tradycji polskiej jak i innych krajów europejskich, było obdarowywanie uczniów słodkimi podarunkami.

Najczęściej podarunkami tymi bywały ciasta piernikowe w formie tabliczek abecadła lub literek alfabetu. Do tego zwyczaju nawiązuje również, znana do dziś na Górnym Śląsku, tradycja obdarowywania dzieci idących pierwszy raz do szkoły podstawowej, torebkami w kształcie „rogu obfitości”, nazywanych tam „tytkami”, wypełnionych zwykle słodyczami. Zwyczaj ten jest pochodzenia niemieckiego i pierwotnie, w takiej formie, występował głównie na terenach Saksonii i Turyngii, o czym wspominają materiały źródłowe z XVI wieku. Na pozostałym obszarze Niemiec częściej dawano dzieciom koszyczki, pudełka lub ozdobne chusteczki, w które zapakowane były głównie ciasta, rodzynki oraz suszone śliwki. Jeszcze w latach 30. XX wieku, zanotowano tam ponad 15 różnych form podarunków ofiarowywanych dzieciom na rozpoczęcie roku szkolnego. Jednak to torebki ze słodyczami zdominowały podarunki szkolne, rozprzestrzeniając się po I wojnie światowej z terenu Saksonii i Turyngii, nie tylko na inne obszary Niemiec, ale także do Austrii, Czech i do Polski na teren Śląska.

oprac. Grażyna Pyla