Święty Kryspin i święty Kryspinian

Chromolitografia na papierze. Obraz w ramach drewnianych, zaszklony o wymiarach 41,3x30x8 cm.
Ciche, pow. tatrzański, woj. małopolskie
druk prawdopodobnie w Niemczech, XIX/XX w.
Zakupiono do Muzeum  w 1981 r.

 
Chromolitografia przedstawia dwóch świętych: Kryspina i Kryspiniana podczas pracy w warsztacie szewskim. Jeden z nich kroi na stole skórę, drugi szyje buty. W głębi kompozycji objawiająca się na tle ściany Matka Boska z Dzieciątkiem na obłoku. W niszy wizja męczeńskiej śmierci Świętych w kotle z rozgrzanym olejem.

 
Według tradycji chrześcijańskiej św. Kryspin i św. Kryspinian byli żyjącymi w III w. braćmi, pochodzącymi z rzymskiej rodziny patrycjuszy. Rozdawszy swój majątek, udali się do Galii. W Soissons mieli pracować jako szewcy, nawracając pogan i posługując ubogim. Za odmowę wyrzeczenia się wiary chrześcijańskiej skazani zostali przez cesarza Maksymiliana na tortury i śmierć.

Św. Kryspin i św. Kryspinian są patronami szewców, garbarzy, siodlarzy, tkaczy i krawców. Ich święto przypada 25 października. W ikonografii przedstawiani są najczęściej z przyborami szewskimi i atrybutami nawiązującymi do męczeńskiej śmierci (kamień młyński, nóż, miecz, kocioł z olejem, szydła, które wbijano im pod paznokcie).
Pamięć o Świętych Kryspinie i Kryspinianie, czczonych szczególnie w średniowieczu,  przetrwała między innymi dzięki nielicznym, zachowanym rycinom, rzeźbom, obrazom, czy relikwiarzom. Wiele z nich było w przeszłości fundowanych do kościołów przez cechy szewców (np. obraz znajdujący się w kościele św. Mikołaja w Kaliszu, czy relikwiarz z kościoła św. Piotra i Pawła w Krakowie). Wizerunki świętych szewców chętnie zawieszali  w swoich warsztatach lub domach rzemieślnicy, zajmujący się obróbką skóry.

Echa popularności kultu odnaleźć można w nie stosowanej już terminologii: kryspinadami nazywano dawniej prezenty na cudzy koszt, nawiązując do niezbyt chlubnej legendy, mówiącej o tym że Święci mieli kraść skóry, by móc najbiedniejszym rozdawać uszyte przez nich buty.

Oprac. Beata Skoczeń-Marchewka