Luo pan, kompas geomantyczny

73648/MEK
Chiny, XIX/XX w.; drewno, metalowa tarczka, igła magnetyczna; średnica 11,7 cm
Obiekt z kolekcji prof. Władysława Kotwicza
    

Chiński kompas geomantyczny to narzędzie dawnych mistrzów geomancji, czyli feng shui, służące do wyznaczania pomyślnych dla człowieka sfer.

Feng shui to harmonizowanie korzystnej energii człowieka z jego otoczeniem. Sztuka ta zajmowała się wykrywaniem cieków tajemnych sił, porównywalnych do kanałów energii życiowej – czi (Chi),  płynących wzdłuż południków ciała. Według Chińczyków energia wszystkiego co żyje swobodnie płynie, a sztuka geomancji polega na wyszukiwaniu korzystnej energii poprzez ustalenie jej prawidłowego przepływu i unikaniu złego.

Kompas luo pan składa się z koncentrycznych pierścieni, od 8 do 38, gdzie przynajmniej jeden z nich podzielony jest na 24 odcinki oznaczające, według tradycyjnego kalendarza chińskiego, 24 pory roku. Każdy z pierścieni odpowiada i przedstawia jeden z aspektów feng szui. W centralnej części  kompasu znajduje się kompas właściwy, określający kierunki świata, przy czym czerwony koniec igły magnetycznej wskazuje południe zamiast północy, odwrotnie niż w tradycyjnym kompasie, ale zgodnie z chińską praktyką feng szui, obierania punktu odniesienia na południu.

Dzięki odpowiednim parametrom czasowym i astrologicznym możliwe było odczytanie pomyślnej daty dla rozpoczęcia budowy domu i wybranie odpowiedniego terenu, na którym miał powstać, ale też wybór najbardziej korzystnego miejsca pochówku. Najważniejsze było stwierdzenie, czy kształty i formy występujące w terenie oraz ich wzajemny stosunek sprzyjają kumulacji życiodajnej energii czi. Badano również, czy poszczególne elementy przypisywane różnym składnikom otoczenia nie oddziałują na siebie niszcząco, jak np. połączenie pagórka, którego kształt odpowiada elementowi ognia oraz innego wzniesienia przyporządkowanego drewnu. Potrafiono wykorzystać różnego rodzaju subtelne promieniowania dla dobra człowieka. Kompas geomantyczny jest swego rodzaju przewodnikiem po chińskiej filozofii, astrologii, mitologii, a także kosmologii, gdyż nawiązuje do wszystkich tych dziedzin.

Opracowała: Eleonora Tenerowicz