Bumerangi

Bumerang powszechnie kojarzony jest z Australią. W tym automatycznym, potocznym skojarzeniu nie ma nic błędnego, ale warto zaznaczyć, że jest to przedmiot o znacznie szerszym zasięgu występowania niż tylko obszar odległego kontynentu. Bumerangi znane były w całej Azji południowo–wschodniej, a w czasach dawniejszych także na terytorium Europy. Jednak w kolekcjach muzealnych, poza nielicznymi okazami bumerangów z Indii (w zbiorach Muzeum Etnograficznego jeden, o numerze inwentarza 18871/MEK), większość okazów pochodzi właśnie z Australii.

Potocznie przyjmuje się za pewnik, że cechą bumerangu jest zdolność jego powracania. W rzeczywistości tylko około 10% bumerangów jakie znamy posiada tę cechę. Pozostałe 90% to bumerangi, które służyły do polowań lub walki. Ich zadaniem było tylko dosięgnąć celu poprzez uderzenie w ofiarę lub wroga. Bumerangi powracające nie mogły służyć tym celom, bo po trafieniu w ptaka lub inne zwierzę ich lot uległby przerwaniu. Dlatego też bumerangi powracające służyły tylko i wyłącznie do wypłaszania ofiary z kryjówki (np. ptaków z korony drzewa), co czyniły poprzez wydawany podczas lotu świst.
Rdzenni mieszkańcy Australii, nazywani powszechnie Aborygenami, używali nie jednego, lecz szeregu typów bumerangów. Służyły im one jako broń, instrument, narzędzie i ozdoba. Bumerangi wyrabiali z wielu gatunków drzew. W centralnej Australii materiał do ich wyrobu pozyskiwano z drzewa mulga (acacia oneura), w północnej Australii zakrzywione, „hakowate” bumerangi zawdzięczają swój kształt mocnym korzeniom akacji. O wyborze materiału, czyli typu drewna, decydowała każdorazowo intuicja Aborygena, który patrząc na drzewo, jego pień lub korzeń potrafił dostrzec jego odpowiednie naturalne kształty. To właśnie rodzaj drzewa, jego cechy i kształt decydowały o późniejszej funkcji bumerangu. Na przykład porastające południowo – wschodnie wybrzeże lasy mangrowe i te obfitujące w sheoak (gatunek dębu), dostarczały budulca dla bumerangów powracających.

Nie jest łatwo podzielić Australię na regiony biorąc pod uwagę typ bumerangu. Można przyjąć, że w większości regionów występują dwa podstawowe typy bumerangów: myśliwski i powracający. Jednak w każdej z tych grup istnieje wiele lokalnych odmian, a konkretny bumerang mógł być nawet wielokrotnie przerabiany, w zależności od potrzeb i celu użycia. Ogólnie rzecz biorąc, bumerangi powracające były rzadziej spotykane, a w niektórych częściach Australii, jak na przykład na Terytorium Północnym i w okolicach Jeziora Eyre, nie występowały prawie wcale. Z kolei na terenach południowo – wschodniej i południowo – zachodniej Australii bumerangi powracające spotykane były o wiele częściej niż w pozostałych regionach kraju. I choć powszechnie cała Australia kojarzona jest z bumerangiem to trzeba zaznaczyć, że na większej części wielkiego obszaru Pustyni Zachodniej i Terytorium Północnego bumerangi w ogóle nie były znane, podobnie jak na sąsiadującej z Australią Tasmanii.

Dwa bumerangi z Australii (nr inw. 18872/MEK i 59077/MEK), znajdujące się w zbiorach MEK, należą do grupy myśliwskich, nie powracających. Pozyskane zostały w latach 1883 – 85 do zbiorów Muzeum Techniczno – Przemysłowego, skąd następnie trafiły do kolekcji Muzeum Etnograficznego. Obydwa są darem komandora Artura Müldnera, który nabył je około 1879 roku, podczas pobytu w Sydney. Wykonane zostały na terenach południowo-wschodniej Australii, czyli na obszarach stanów Nowa Południowa Walia lub Queensland.

Opracował: Jacek Kukuczka