Krug do grzania nóg - obiekt tygodnia: luty/4

11538/MEK – „Krug” – naczynie do rozgrzewania nóg, Kaszuby; wys. 18,0 cm, średnica podstawy 20,0 cm; glina formowana na kole garncarskim, polewana, malowana, wypalana i szkliwiona; dar Heleny Ogrodzkiej-Lustgartenowej z 1946 roku.

Naczynie to, zwane na Kaszubach „krugiem”, służyło do rozgrzewania pościeli przed snem w mroźne zimowe wieczory. Napełnione gorącą wodą i zatkane szczelnie korkiem, umieszczane było w łóżkach dzieci, ludzi starszych lub chorych. Naczynia tego rodzaju, określane też jako „grzałki”, wytwarzały ludowe warsztaty garncarskie na Pomorzu i Dolnym Śląsku, jako jeden z asortymentów ceramiki użytkowej. Z początkiem XX wieku „grzałki” gliniane do grzania nóg wyparte zostały przez fabryczne naczynia kamionkowe, znacznie trwalsze i bardziej odporne na temperaturę. Te ostatnie dawały możliwość nagrzewania wraz z wodą na piecach kuchennych, a następnie po owinięciu w ręcznik umieszczane mogły być w pościeli. W połowie XX wieku ustąpiły ostatecznie miejsce stosowanym jeszcze do dziś gumowym „termoforom” na gorącą wodę.

Prezentowane naczynie wykonane zostało w okresie międzywojennym, w nieznanym bliżej warsztacie garncarskim na Kaszubach. Muzeum Etnograficznemu w Krakowie ofiarowała je, wraz z liczącą około 60 obiektów kolekcją etnograficzną z różnych regionów kraju, Helena Ogrodzka-Lustgarten (1876-1958), krakowska artystka malarka i kolekcjonerka sztuki ludowej. W zbiorach MEK znajduje się pięć tego typu „grzałek”, w tym trzy gliniane z Kaszub i dwie kamionkowe z Dolnego Śląska.