Bębenek damaru - obiekt tygodnia: maj/2

Bębenek damaru; Tybet/Mongolia, XIX w.

Damaru to niewielki dwustronny, przypominający klepsydrę bębenek, wykonany na ogół z dwóch drewnianych półkulistych komór (czasami z ludzkich czaszek), obciągniętych skórą. Wprawia się go w ruch jedną, prawą ręką. Obydwie membrany uderzane są naprzemiennie ruchem półobrotowym, raz w jedną, raz w drugą stronę za pomocą koralikowych bądź skórzanych bijaków na sznureczkach umocowanych w przewężeniu bębenka.

Jest bardzo ważnym instrumentem muzycznym dla religii i kultur Indii, Nepalu, Tybetu i Mongolii. Dźwięk w mniemaniu hindusów odgrywa szczególną rolę w procesie stwórczym. Przedstawia pierwotną energię spajającą materialny świat. Stąd też muzyka towarzyszy codziennym rytuałom świątynnym, otwieraniu i zamykaniu bram świątyni czy prezentacjom bóstw. Zaś poszczególne instrumenty muzyczne są przypisywane odpowiednim bóstwom. Damaru jest w hinduizmie uosobieniem boga Śiwy, jego łączności z żeńską formą energii – Śakti. Za jego pomocą Śiwa wybija rytm podczas kosmicznego tańca tandawa, kiedy niszczy i odtwarza świat. Jest on również symbolem indyjskich świętych mężów sadhu, którzy by osiągnąć oświecenie podążają ścieżką pokuty i wyrzeczenia. Wielu z nich naśladuje życie Śiwy – największego z ascetów. Noszą więc atrybuty związane z tym bogiem, symboliczny trójząb oraz bębenek damaru. Oznajmiają nim swoje przybycie lub odejście z wioski. W mitologii indyjskiej już sam kształt bębenka, trójkątny w przekroju, jest symboliczny: górna część symbolizuje męską aktywność prokreacyjną lingam, a dolna - żeńską yoni. Symbolicznie kreacja świata następuje, gdy lingam i yoni spotykają się w środkowej przewężonej części bębenka, a destrukcja – gdy się od siebie oddalają.

W mitologii buddyjskiej damaru wiąże się z Wielką Matką, mistyczną partnerką Wielkiego Ojca. Jest on atrybutem wielu tantrycznych bóstw. W taki bębenek wyposażony jest Mahakala – groźny strażnik religii buddyjskiej, jogin Phadampa – założyciel tantrycznej szkoły w Tybecie oraz wiele innych bóstw.

Indyjski damaru na ogół wyposażony jest w rączkę ułatwiającą trzymanie, umiejscowioną w przewężeniu, natomiast bębenki tybetańskie mają długie ozdobne szarfy z buddyjskimi symbolami.