Forma do wyrobu fajek - czerwiec 3

510/MEK – forma do wyrobu fajek (wysokość 7.5 cm, długość 7.5 cm, szerokość 5.5 cm), złożona z dwóch  drewnianych połówek zachodzących szczelnie na siebie. Wewnątrz  połówek wyżłobione są kształty kominka fajki, które zostały wyłożone cyną. Forma pochodzi z Ratułowa w powiecie Nowy Targ, w województwie małopolskim. Do 1906 roku używana była przez Jana Szeligę z Ratułowa.
Warsztat fajczarza to stolik z szufladą, w której przechowywane są narzędzia, skrawki blachy i części niewykończonych fajek. Do wyrobu fajek potrzebne są blacha, drewno i glina.  Z bakfonu (stop miedzi – 40%, niklu – 35% i cynku lub srebra – 25%) wykonuje się ozdobne pasy, które nakłada się na gliniane części fajki. Z gałązek jodłowych przygotowuje się cybuch, natomiast z gliny robi się najważniejszą część fajki, czyli kominek.
Do wykonania kominka potrzebna jest forma złożona z dwóch części wyłożonych blachą. Z dobrze wyrobionej gliny formuje się wałeczki, które umieszcza się w wysmarowanej naftą formie. Do zamkniętej formy wtyka się dwa kołeczki: większy służy do formowania kominka, mniejszy – do formowania szyjki. Fajczarz drutem łączy kominek z szyjką. Gliniane części  fajki pozostają w formie tak długo, aż glina wyschnie i stwardnieje. Później uformowany kominek dosusza się na powietrzu lub na piecu, a następnie wypala się go w odpowiednio nagrzanym w piecu chlebowym. Ciepły wypalony kominek posypuje się  drzewnymi trocinami, dzięki czemu nabiera on czarnego koloru.
Rozwój fajczarstwa nastąpił w XIX wieku. Związany on był z rozpowszechnieniem się zwyczaju palenia fajki oraz z kontaktami z Węgrami i Słowacją, skąd sprowadzano doskonały tytoń. Przed pierwszą wojną światową fajki produkowano w wielu miejscowościach na Podhalu. Największym powodzeniem cieszyły się te wyrabiane w  Ratułowie, Zubsuchym, Olczy. Fajczarze sprzedawali swoje wyroby na targach i jarmarkach, przede wszystkim pod ratuszem w Nowym Targu, gdzie również przyjmowali zamówienia od klientów. Obecnie jeszcze w niektórych miejscowościach na Podhalu produkuje się fajki według tradycyjnych wzorów.
Prezentowana forma do wyrobu fajek została podarowana MEK w 1907 roku przez Seweryna Udzielę.

Galeria: