Krakowski czepek weselny / sierpień 4

186/MEK – krakowski czepek weselny; Wola Radłowska, powiat Tarnów, województwo małopolskie; koniec XVIII wieku.

 
Denko czepka płaskie, u góry zaokrąglone, wykonane z ręcznej plecionki, z zielonych nici, naszytej szeregami zachodzących na siebie drobnych cekinów mosiężnych. Do brzegów denka doszyty wąski pas grubego płótna barwionego na czerwono, pokrytego niebieską wstążką jedwabną. Otok z pasiastej tkaniny wełnianej. Dół czepka obszyty wstążką jasnoniebieską tworzącą tunel na sznureczek do ściągania czepka.

Czepek został darowany MEK w 1914 roku przez prof. Franciszka Gawełka (1884–1919) etnografa pochodzącego z chłopskiej rodziny, z Radłowa, autora wielu prac m.in. cennej „Bibliografii ludoznawstwa polskiego”, członka Towarzystwa Muzeum Etnograficznego w Krakowie. W latach 1911–1919 ofiarował on Muzeum kilkanaście różnych obiektów.

W ludowych strojach krakowskich charakterystycznym nakryciem głowy mężatek była wiązana w czepiec chustka. Jednak jeszcze w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych  XIX wieku na niektórych terenach Krakowskiego kobiety wkładały pod chustkę mały czepek. Zwykle płócienny lub tybetowy, bywał naszywany ozdobami. Z końcem XIX wieku czepki wyszły z użycia. Nieco dłużej przetrwały w obrzędach weselnych, używane do czepienia panny młodej, później zastąpione zostały chustką czepcową.

Prezentowany czepek, wraz z dwoma innymi z Woli Radłowskiej (również dary F. Gawełka), należy do najstarszych obiektów w kolekcji ubiorów. Wszystkie trzy mają charakterystyczne denka naszyte mosiężnymi cekinami. Co ciekawe, bardzo podobny czepek, pokryty resztkami tiulowej chusty, znaleziono w czasie wykopalisk na cmentarzu położonym na dawnym grodzisku w Chrobrzu  w powiecie Pińczów. Okaz datowano na XVII/XVIII wiek Być może o takich czepkach wspomina Mączyński, opisując strój z okolic Proszowic, z  pierwszej połowy XIX wieku: „Mężatki noszą czepce gładkie, blaszkowane, które rańtuszkiem białym na końcach wyszywanym nad czołem przewiązują. . Nieco późniejszego okresu dotyczą informacje z pracy Jakuba Bojko o rodzinnym Gręboszowie w powiecie Dąbrowa Tarnowska.  Pisze on, że kobiety nosiły pod białymi, haftowanymi chustkami czepce „szyte suto szelążkami mosiężnymi”. Takim czepkiem i chustką czepiono pannę młodą a zmarłą kobietę ubierano w nie do trumny.

Wszystkie te informacje zdają się świadczyć, że tego typu czepki występowały kiedyś w Krakowskim na dość rozległym terenie i były częścią ubioru kobiet nie tylko w czasie wesela.

Napisz do nas!