Tabakierka

Tabakierka z miniaturową łyżeczką do nabierania tabaki
agat, kość; Mongolia, XIX/XX  w.

Szczególnym rodzajem przedmiotu osobistego jest dla Mongołów i Tybetańczyków tabakierka. Ten niewielki pojemnik na tabakę, niejednokrotnie wykonany jest ze szlachetnych materiałów, srebra wysadzanego koralami, turkusami, czy innych szlachetnych  i półszlachetnych kamieni oraz kości, rogu lub szkła. Mongolska tabakierka kształtem przypomina niewielką buteleczkę o kolistym spłaszczonym brzuścu, z kulkową zatyczką z doczepioną miniaturową łyżeczką kościaną bądź srebrną, do nabierania tabaki. Tabakierki tybetańskie  i nepalskie mają bardziej zróżnicowane kształty.
Dla Mongołów są one wyrazem dumy, można nawet powiedzieć – przedmiotem prestiżowym. Traktowane ze szczególną pieczołowitością, przechowywane w ozdobnych haftowanych pokrowcach, przekazywane z pokolenia na pokolenie jako coś cennego. Wydawać by się więc mogło, że tabaka i tabakierka znane są w Mongolii od niepamiętnych czasów. Tymczasem zwyczaj palenia i zażywania tabaki, a także same tabakierki przywędrowały do Tybetu i Mongolii z Chin, dokąd dotarły za pośrednictwem kupców i misjonarzy europejskich, hiszpańskich i portugalskich na przełomie XVI i XVII wieku. W samej Mongolii rozpowszechniły się  dopiero w XVIII wieku i zyskały uznanie, stając się podstawowym wyposażeniem każdego Mongoła.

Z zażywaniem tabaki związane są w Mongolii specjalne zwyczaje, na przykład rytualna wymiana tabakierek podczas powitania gości. Z natury gościnni nomadzi traktują przybysza w sposób bardzo uroczysty. Gość ma specjalne prawa i zasiada w jurcie na zaszczytnym miejscu w części północnej lub zachodniej, zależnie od wieku i zajmowanej pozycji. Po wejściu do jurty i zajęciu miejsca wyjmuje on tabakierkę i podaje gospodarzowi wewnętrzną stroną prawej, trzymanej ukośnie, dłoni. Gospodarz odbiera ją również prawą dłonią, przykrywając jednocześnie z góry lewą. Następnie wyjmuje korek tabakierki z przymocowaną doń miniaturową łyżeczką i nakłada porcję tabaki na palec, którym umieszcza ją w obydwu dziurkach nosa. Następnie zwraca niedomkniętą tabakierkę właścicielowi, a ten podaje ją kolejnemu mężczyźnie. Rytuał powtarza się do momentu, aż wszyscy zebrani skorzystają z zawartości tabakierki. Wtedy swoją tabakierkę wyjmuje gospodarz i tym razem to ona zatacza koło. Dopiero po takim przywitaniu można przystąpić do rozmów, targów czy świętowania.  Tabakierki są więc dla użytkowników przedmiotami bardzo osobistymi, a jednocześnie spełniają ważne funkcje społeczno-kulturowe.