Fartuch kobiecy haftowany

30401 /MEK – fartuch kobiecy haftowany. Mezőkövesd, Węgry

Wykonany z czarnego bawełnianego klotu, bogato zdobiony haftem ręcznym kolorowym płaskim i dzierganym o motywach kwiatowych. W dolnej części naszyty pas plecionki z czarnych nici jedwabnych zakończony długimi frędzlami.

Fartuch jest częścią kobiecego stroju ludowego Matyó, grupy etnograficznej z północno-wschodnich Węgier. Grupa ta ukształtowała się na przełomie XVIII i XIX wieku na obszarze miasta Mezőkövesd i w jego okolicach. Do Matyó zalicza się zwykle także mieszkańców sąsiednich osad Szentistván i Tard, chociaż ci nie zawsze utożsamiają się z grupą, a między obu społecznościami istniały pewne dość zasadnicze różnice w sposobie życia i kulturze.

Nazwę grupy wywodzi się od imienia Mátyás. Ludność Mezőkövesd łączy ją z imieniem jednego z najwybitniejszych węgierskich władców, króla Mátyása (Macieja) Korwina, który w XV wieku nadał osadzie prawa miejskie i liczne przywileje. Najprawdopodobniej jednak miano to nadali zamieszkującym ten teren katolikom mieszkańcy sąsiednich wsi protestanckich.

Matyó słyną ze swojej sztuki ludowej, folkloru oraz z bogatych, kolorowych strojów, noszonych jeszcze dość powszechnie do lat 50. XX wieku. Ubiory, zwłaszcza kobiece, wykonywano nierzadko z kosztownych tkanin, ozdabiano koronkami, wstążkami, cekinami i dużymi, barwnymi haftami kwiatowymi. Hafty Matyó są równie słynne jak ich stroje. Zdobią szerokie rękawy męskich koszul, fartuchy - występujące zarówno w strojach kobiet jak i mężczyzn, kożuchy. Najbardziej charakterystycznym ich motywem jest „róża Matyó”. Początkowo jedno- lub dwubarwne, z czasem uzyskały całą gamę barw.

W zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie obok prezentowanego fartucha znajdują się też pochodzące z Mezőkövesd, z lat 1930– 50: atłasowy kaftanik kobiecy, jedwabna spódnica, halka i upięta na drucie chustka. Przedmioty te wraz z dwoma kompletami innych węgierskich strojów kobiecych i jednego dziewczęcego pozyskane zostały na drodze wymiany z Néprajzi Múzeum w Budapeszcie w 1964 roku, dla którego zakupiono m.in. stroje góralskie i krakowskie.

oprac. Elżbieta Pobiegły