Kartka noworoczna

MEK - III/5612/w – kartka świąteczna, kolorowa, z życzeniami noworocznymi, wydana przed 1914 r. Przedstawia grupę krakowiaków z towarzyszeniem kapeli składającą życzenia, zapewne przed dworem, znane są inne warianty tej sceny, autorstwa różnych artystów.

Kartka została zaprojektowana przez krakowskiego malarza Walerego Eljasza-Radzikowskiego (1841-1905); sygnowanie odautorskie widoczne jest na dole kartki. Z boku wydrukowano tekst, przywołujący popularne powinszowania wszelkiej pomyślności, składane na Nowy Rok sobie nawzajem i właścicielom dworów przez ludność wiejską osobiście, jak również za pośrednictwem kolędników.

Na rewersie karta opisana jest w kilku językach, w języku polskim nosi dwie nazwy – karta korespondencyjna i pocztówka. Autorem tego ostatniego określenia, zaproponowanego w 1900 r., a używanego do dziś, jest Henryk Sienkiewicz.
Kartka została wydana w Gnieźnie, nakładem zasłużonego redaktora, pisarza i wydawcy, Józefa Chociszewskiego (1837-1914), a wydrukowana w Dreźnie przez firmę Stengla i Sp.

Składanie życzeń przy pomocy kart pocztowych wysyłanych bez kopert sięga początków samej pocztówki, która powstała niezależnie w kilku krajach europejskich, a także w Stanach Zjednoczonych, w latach 70. XIX w. Pierwsze próby tego typu korespondencji, miały miejsce w Wielkiej Brytanii 30. lat wcześniej. Karty pocztowe różnego typu, bo zarówno te stanowiące pamiątki z podróży, czy też karty okolicznościowe, w tym świąteczne, już w XIX w. zyskały szybko dużą popularność. Na kartach pocztowych reprodukowano dzieła dawnych mistrzów, ale też artyści projektowali specjalnie okolicznościowe karty, wykorzystując elementy religijne, sceny rodzajowe, a także tworząc własne wizje plastyczne. Stąd wielka różnorodność ikonograficzna kart pocztowych, na których również kolejne style i prądy artystyczne odciskały swe piętno. Karty świąteczne, zwłaszcza dawniejsze, w dobie, gdy Polska nie odzyskała jeszcze swojej państwowości, często oprócz symboliki religijnej zawierały pierwiastki patriotyczne i historyczne.

Okolicznościowe pocztówki wprawdzie wyręczały osoby wysyłające je od osobistego składania życzeń, ale podtrzymywały więzi rodzinne i przyjacielskie, zapewniając o pamięci bliskich.