Jednym z przejawów kultu Kriszny są organizowane kilka razy do roku procesje i przedstawienia raslila. Gromadzą one wielotysięczne tłumy wiernych, dla których udział w spektaklach jest równoznaczny z doświadczaniem boskiego objawienia. Procesja trwa od kilku do kilkudziesięciu dni. Przedstawienie odbywa się na kolistym placu symbolizującym taneczny krąg pasterek i Kriszny. Na placu tym wydzielona jest prostokątna platforma, na której znajduje się tron boga. Usytuowani z jednej strony muzycy są zwróceni twarzą do tronu. Grają na harmonium, bębnach tabla oraz talerzach. Muzycy tworzą też chór, a główny śpiewak jednocześnie prowadzi całą ceremonię. Grupa aktorska liczy od dziesięciu do osiemnastu mężczyzn, a role boskiej pary mogą grać tylko chłopcy, którzy jeszcze nie osiągnęli dojrzałości. Są oni starannie dobierani spośród synów bramińskich rodzin Bradżu.

Początki teatru indyjskiego wywodzą się z rytuałów ofiarnych, gdzie sceną był ołtarz. Aktorzy odtwarzają przebieg ofiary odprawianej przez kapłana, jednak odwołują się nie do sfery świadomości, lecz uczuć. Według Natjaśastry teatr został stworzony przez samego Brahmę, czyli najwyższego stwórcę, który zaczerpnął jego poszczególne elementy (tzn. recytację, intonację i gesty) ze świętych ksiąg, Wed. Wiedza o teatrze stała się w końcu piątą Wedą.

Przedstawienie trwa około dwóch i pół godziny i musi być zakończone przed północą. Rozpoczyna się od sceny, w której Kriszna siedzi w bezruchu na tronie. Po
jego lewej stronie znajduje się Radha, poniżej – pozostałe małżonki. Śpiewak prowadzący ceremonię i muzycy z szacunkiem dotykają stóp świętej pary, a następnie śpiewają pieśni-modlitwy skierowane zarówno do nich, jak i do innych bóstw. W tym czasie główny śpiewak zakreśla przed nimi rytualne kręgi tacą z zapaloną lampką (arati). Kriszna i Radha wykonują następnie serię tańców. Druga część ceremonii, nitja rasa, składa się z pieśni wprowadzających widzów w stan uniesienia, które osiąga apogeum podczas uwielbianej przez zgromadzonych pieśni Kriszny i Radhy.

Gra aktorska, a więc sposób wywołania u widzów poszczególnych rodzajów rasa, jest silnie skonwencjonalizowana. Wszystkie środki aktorskiej ekspresji – gesty, ruchy i mimika – muszą mieć określoną formę, a każdemu z nich odpowiada konkretne znaczenie. Spektakle raslila mają bardziej popularny, ludowy charakter i nie są tak mocno skodyfikowane, jak klasyczne formy tańców-dramatów; zostawiają więcej miejsca na improwizację.

Na koniec Kriszna, Radha i pasterki tańczą grupowy taniec, po którym znów zamierają w zastygłej pozie. Wtedy wierni podchodzą do boskiej pary, by dotknąć jej stóp i złożyć ofiarę pieniężną. Ostatnia, krótka część spektaklu, przedstawia jedną ze stu pięćdziesięciu opowieści o życiu i czynach Kriszny, które według legendy zdarzyły się w danym miejscu. Składają się na nią dialogi, pieśni i tańce.

Najdłuższa z procesji, wana-jatra, zatrzymuje się aż w trzydziestu pięciu miejscach związanych z Kriszną, a jej trasa wynosi około dwustu kilometrów. W każdym z tych miejsc prezentowane są spektakle raslila, zwane również Kriszna-lila.

Taniec jest w Indiach formą modlitwy. Towarzyszy większości rytuałów i ceremonii, nie tylko religijnych. Już podczas pierwszego przedstawienia zarządzonego przez najwyższego stwórcę, Brahmę, Śiwa wykonał swój taniec zniszczenia i śmierci. To taniec kosmiczny, wprawiający wszystko w ruch, odmierzający rytm życia, swoista „gra” (lila) stworzenia. W Indiach wyróżnia się cztery główne systemy tradycyjnego tańca oraz wiele rodzajów tańców ludowych. Raslila należy, podobnie jak Kathakali i Kriszna Attam, do kategorii tańców religijnych.


Powrót do menu głównego